Sebze ve Meyvede Yeni Hal Yasası Meclis'te! Komisyoncuya Hapis Cezası Geliyor

Market ve pazardaki sebze-meyve fiyatlarının neden tarladaki fiyatın katlarına çıktığı sorusuna yanıt arayan yeni Hal Kanunu için geri sayım başladı. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda bakanlığının 2027 bütçesini sunarken, sebze ve meyve ticaretini baştan düzenleyecek kanun taslağının AK Parti'nin Meclis grubuna sunulduğunu açıkladı. Düzenlemeyle üretici ile tüketici arasındaki aracıların azaltılması, fahiş fiyat artışlarının önüne geçilmesi ve kurallara uymayanlara hapis ile idari para cezası getirilmesi amaçlanıyor.

Hazine ve Maliye, Ticaret, Tarım ve Orman ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarının ortak çalışmasıyla hazırlanan taslak, başlangıçta yaklaşık 30 maddeden oluşuyordu. Uzun süren çalışmaların ardından metin sadeleştirilerek 9 maddeye indirildi.

Bolat: Üretici kooperatiflerine vergi ve rüsum muafiyeti

Bakan Bolat, 2012 yılında çıkarılan ve zaman içinde çeşitli değişiklikler yapılan Hal Kanunu'nda bu kez kapsamlı bir düzenlemeye gidildiğini söyledi. Bolat'ın açıklamasına göre taslak; üretici birliklerinin ve üretici kooperatiflerinin kurulmasını, bunların hallerde ve pazarlarda daha fazla yer almasını, kendi hallerini kurmaları için maddi destek sağlanmasını ve vergi, rüsum gibi muafiyetlerden yararlanmalarını öngörüyor. Rüsum, hallerde satılan ürünlerden alınan ve sonunda tüketicinin ödediği fiyata yansıyan bir kesinti olarak biliniyor.

Komisyon oranında indirim gündemde

Konuyu değerlendiren Gıda Mühendisi Nurten Sırma, düzenlemenin üç ana başlık üzerinde yoğunlaştığını anlattı. Sırma'ya göre ilk başlık, komisyoncuların mükerrer alım satımla katma değer yaratmadan fiyatı artırıp artırmadığının takibi. Bu kapsamda aracıların sayısının azaltılması ve aldıkları yüzde 8'lik komisyonun yüzde 4'e indirilmesi gündemde bulunuyor. İkinci başlık, çiftçiye hallerde birlikler ve kooperatifler aracılığıyla satış yeri ayrılması; marketlerin ve semt pazarlarının da yerel üreticiye alan tanıması. Üçüncü başlık ise gerçek anlamda faaliyet gösteren güçlü kooperatiflerin desteklenmesi.

Sırma, sistemdeki bozukluğu çarpıcı bir örnekle anlattı: "Ayaş domatesi üreten bir çiftçi, 100 metre ilerideki bir markette 8 liraya ürettiği domatesi 100 liraya görüyorsa sistemde yapısal bir bozukluk var."

Tarladan rafa takip, raflarda yerli ürün zorunluluğu

Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre yeni düzenlemeyle hallerde dijital takip güçlendirilecek; bildirim, satış ve denetim süreçleri daha şeffaf ve hızlı yürütülecek. Ürün tarladan satış noktasına kadar izlenebilecek. Hallerde stok takibi, kalite sınıflandırması ve gıda güvenliği denetimlerine ilişkin sorumluluklar artırılacak. Zincir marketlerde rafların büyük bölümüne yerli ürün konulması zorunlu hale gelecek, yerli ürün satan marketlere vergisel teşvikler sağlanacak. Tarımsal kooperatif sayısının iki katına çıkarılması da hedefler arasında yer alıyor. Böylece üreticinin ürününü doğrudan marketlere, tüketiciye ya da çevrim içi kanallara satması kolaylaşacak.

Fahiş fiyata 3 milyar liralık ceza

Bakan Bolat, fiyat denetimlerine ilişkin rakamları da paylaştı. 2026 yılında gıda, otomotiv, market, emlak ve kuyum sektörlerinde fahiş fiyat artışı ve stokçuluğu önlemek amacıyla 81 ilde 401 bin 500 işletme ve 48 milyondan fazla ürün denetlendi. İç ticaret alanında 878 milyon lira, tüketicinin korunması alanında 2,1 milyar lira olmak üzere toplam 3 milyar lira idari para cezası uygulandı. Bolat, bu yıl tüketicinin korunmasına yönelik 22 mevzuat değişikliğinin yürürlüğe konduğunu da ekledi.

Tüketiciye yansıması ne olacak?

Ekim ayı enflasyon verilerinde taze sebze ve meyve fiyatlarındaki sert artışlar dikkat çekmişti. Gıda enflasyonunun genel enflasyon içindeki ağırlığı düşünüldüğünde, aracı zincirinin kısalması ve komisyon yükünün azalması uzun vadede tüketiciye daha makul fiyatlar olarak yansıyabilir. Ancak düzenlemenin etkisinin görülmesi için önce Meclis'ten geçmesi, ardından uygulama yönetmeliklerinin hazırlanması gerekiyor. Taslağın Meclis takvimi ise henüz netleşmedi; düzenlemenin ne zaman yürürlüğe gireceği, teklifin resmi olarak TBMM Başkanlığına sunulmasının ardından belli olacak.